A ke komo mai ia liu i ka wā e poʻi mai ai ka nalu ma luna o ka nīao waʻa, ʻo koʻu wā nō ia e kā aku ai. Eia naʻe, ʻo kēia liu e piʻi nei ma kahi o koʻu ʻoloʻolo wāwae, ʻaʻole ia i komo mai ma luna mai o ka nīao. Ka ʻAilana o nā Naiʻa Polū, 10:75
Eia ka mea lau i loko o kuʻu waʻa aʻu i holo mai nei lā, ʻo wau nō a me kuʻu waʻa: “He lauoho kai kuʻu poʻo, he lau ka ʻuku, he lau ka liha… Moʻolelo Hawaiʻi o Kalapana, ʻaoʻao 58
Ma kēia paʻi ʻana a ʻAikanaka i nā mākua, lawe ʻia aʻela ka ʻai a me ka iʻa, a me nā pono a pau loa, a noho wale ihola lākou ʻaʻohe ʻai, hoʻokahi ʻai ʻo ka ʻuku a me ka lia o ke poʻo. Ka Moʻolelo Hiwahiwa o Kawelo, 1:15
ʻO kahi ʻai e kāmau lā, ʻo ia ka ʻuku me ka liha o ko lāua mau poʻo. Hāʻuke ka makuahine o ʻoukou i ka ʻuku a me ka liha o ke poʻo o ka lūauʻi makua kāne o ʻoukou a loaʻa kahi kāuna ʻuku me ka liha, a laila, uʻai aʻela. Ka Moʻolelo Hiwahiwa o Kawelo, ʻaoʻao 237
A hiki mai ua kahuna lā me kekahi poʻi ua piha i loko i ke kai. He limu kala kekahi ma ua poʻi lā, he ʻōlena kekahi ma ua poʻi lā. Ka Moʻolelo Hawaiʻi, 27:12
A i loko o ia wā, hele mai nā kānaka, a laila, hopu ʻia lākou a pepehi ʻia a make, a laila, hoʻolou i ka makau, iā Manaiakalani; inā ʻaʻole ia, ʻo ka limu kala ka maunu e hoʻolou ai i ka makau, a lawe aku i ka heiau. Ka Moʻolelo no ʻUmi, 5:21
I komo aku auaneʻi kāua i loko o kahi hale lau kī o kākou, a i honi ʻoe i ke ʻala o ka limu kala, e manaʻo iho ʻoe, ua loaʻa kou ʻaʻahu lau limu kala mai ka malihini mai a kāua. Ka Moʻolelo o Hiʻiakaikapoliopele, ʻaoʻao 238
Hāʻawi aku ʻo ia i ia lole iā Kekai a hume ʻo Kekai i ka malo a paʻa ma kona kīkala. Ke Ana Kamahaʻo o Alāla, ʻaoʻao 16
No ka hōʻike ʻana i ke aloha iā Mauna Kea. E komo i ka lole ʻulaʻula, a e lawe pū ʻia ka hōʻailona, ka shaka, ke aloha a me ka minoʻaka. Kauakūkalahale, Kukh-2015-04-18
Ua nui ʻino nō nā kānaka—he poʻe kāne me nā wāhine, me nā keiki pū nō—e holoholo ana lākou ma ʻō a ma ʻaneʻi, a ua ʻaʻahu ʻia lākou i ka lole ʻōmaʻomaʻo a he ʻano ʻōmaʻomaʻo ʻāhiehie pū nō ko lākou ʻili. Ke Kāula Kamahaʻo o ʻOza, 11:73
[kikino]He lole komo ʻia e nā kahu pule, nā papa hīmeni, nā haumāna ma ka ʻaha puka kula paha, a me ka lole komo ʻia ma hope o ka puka mai ka ʻauʻau kai paha no ka hoʻomehana kino.
Laʻana:
E mālama iā ʻoukou iho i ka poʻe kākau ʻōlelo, ka poʻe i makemake e hele me ka lole hoʻoluʻeluʻe, a me ke aloha ʻia mai ma kahi kānaka… Luka [Luke], 20:46
E hoʻonoho ʻia nō nā lopi o ka loa e like me nā kahakaha loloa ʻōmaʻomaʻo, ʻulaʻula, ʻāhinahina, a ʻeleʻele paha a kākou e ʻike ai ma nā lole papamū… Ka Puke Moʻolelo o Hon. Iosepa K. Nāwahī, ʻao.68
A e kaulaʻi ana nā hame a kaukau ʻia nā kaula ʻakaʻakai mai ke kaupoku mai, a kau ʻia ma kahi o ka paia nā paʻa kāmaʻa puki laholio me nā lole ʻaila… Ka Liona, ka Uiti a me ka Waihona Lole, 7:49
He lole ʻaila
lona
[kikino]He lāʻau i hoʻohana ʻia no ke koʻo ʻana i ka waʻa ma ka ʻāina. Moku ka Pawa
Laʻana:
Ua hopu ihola ʻo ia i ka lona wiliwili paepae waʻa a hoʻomalolo ʻo ka waʻa. Huaʻōlelo Makalei
E kiʻi ʻoe i ka lona i hiki ke koʻo aʻe i ka waʻa ke pae aku. Moku ka Pawa
Kiʻi ʻia akula ua keiki nei a Lonopele, a pepehi ʻia ihola a make, a lolo ihola ʻo Pāʻao i nā waʻa a noa aʻela, a laila, lawe ʻia akula ua keiki nei a waiho ʻia ihola ma ka lona hope o nā waʻa. Ke Aupuni Moʻī, ʻao.32
lūheʻe
[kikino]He pono lawaiʻa heʻe nona ka leho, ke kaula, a me ke kākala.
Laʻana:
ʻO kekahi o ia mea he mau makau, nā hā lawaiʻa, nā lūheʻe leho, nā ʻīkoi mai ka lālā hau, ke aho lawaiʻa i hana ʻia me ke olonā, a me nā waiahu koʻa. Ke Kaiapuni Kūlohelohe, ʻaoʻao 39
[kikino]He lunaʻikehala; he au noʻonoʻo hoʻi e hoʻomaopopo ai i ka pono me ka pono ʻole paha o kekahi hana. Ke Kaʻao o Lāʻieikawai
Laʻana:
I ia manawa, ua hoʻopūʻiwa koke ʻia ko Kahalaomāpuana lunamanaʻo no ka ʻike ʻana aku iā Lāʻieikawai e kau mai ana i luna o ka ʻēheu o nā manu e like me kona ʻano mau. Ke Kaʻao o Lāʻieikawai, 11:59
ʻO nā mea a pau i kūʻai ʻia ma kahi kūʻai, e ʻai ia mea, me ka ninaninau ʻole aku, no ka lunamanaʻo. Korineto I [1 Corinthians], 10:25
[kikino]He mea pāʻani i hoʻolele ʻia ma ka hānai (he aho) i loko o ka lewa. He “peʻa” kekahi inoa kahiko nona. Moʻolelo Hawaiʻi o Kalapana
Laʻana:
Hana ihola ua mau wahi ʻelemākule nei a paʻa ka lupe a ka hānai a lāua, a laila, ʻōlelo akula lāua i ua hānai nei, “Eia kāu mea leʻaleʻa lā, he lupe, a he peʻa hoʻi kekahi ʻōlelo ʻana.” Ka Moʻolelo Hiwahiwa o Kawelo, ʻaoʻao 81
ʻO ia manawa, ʻaʻohe nō nā mea pāʻani mai ka halekūʻai mai. Akā, he nui nō nā mea pāʻani me nā mea leʻaleʻa a nā keiki o ia wā. ʻO ia hoʻi, ʻo ka hoʻolele lupe. He ʻohe nō e ulu ana a ʻoki ʻia ka ʻohe, ʻokiʻoki, paukūkū ʻia, me ka nūpepa… He Moʻolelo no Kapaʻahu, ʻaoʻao 49
ʻO luna, ʻo lalo, ʻo uka, ʻo kai, ʻo ka hao pae, ʻo ka meki kū i ka honua, ʻo ka palaoa, o ka ʻea makauliʻi, ʻo ka maulele i ka ʻāina, ʻo ka huhui hōkū. He Moʻolelo Kaʻao no ʻAukelenuiaikū, 11:75-77
No kēia mau ʻōlelo a Kauahoa, ua ānehe akula ʻo Kawelo e lele e paʻi ma ka maha ʻākau o ke poʻo o Kauahoa, komo koke aʻela ʻo Kawelopeʻekoa ma waena o Kauahoa a me Kaweloleimakua a koʻo maila kona mau lima i ka umauma o ke kaikaina (Kawelo), a pane maila, “Alia hoʻi, e ka pōkiʻi! Ua oki!” Ka Moʻolelo Hiwahiwa o Kawelo, 102
Mai hoʻohuli i ka maka o kāu ʻō iʻa i kou kaikaina.
ʻO ka maka ihe kahi ʻoʻoi loa o ia mea kaua.
ʻO kaʻu i hana mua ai, ʻo ia hoʻi ke kaʻakepa aku i kekahi ʻaoʻao o ua laʻalāʻau nei, a laila, ua ʻoki i kekahi lāʻau liʻiliʻi a koli aku i kekahi wēlau a ʻoiʻoi ka maka. Koʻu ʻAoʻao o ke Kuahiwi, ʻaoʻao 14
A ʻo ia kā mākou i noʻonoʻo iho nei. A ʻae ʻoe, a laila, kū kou mākaia, hilahila ʻo Waka.” Ke Kaʻao o Lāʻieikawai, 25:129
ʻO kēia ke kaikuaʻana ʻiole o Kawelo mā e hoʻolohe ana i ka ʻōhumuhumu a mākaia a ua poʻe aliʻi nei o Kauaʻi e wailana i nā kaikaina ona i Oʻahu nei. Ka Moʻolelo Hiwahiwa o Kawelo, ʻaoʻao 112
makau
[kikino]He mea hana e lawaiʻa ai i hana ʻia me ka iwi, ka lāʻau, ka hao, a mea like ʻē aʻe nō paha e moni ai ka iʻa a paʻa ka waha a puʻu paha. Moʻolelo Hawaiʻi o Kalapana
Laʻana:
I ka holo ʻana o kā Konikoniʻā poʻe lawaiʻa a ke koʻa, kuʻu lākou i ka makau i lalo o ke koʻa, lawaiʻa, a i ka huki ʻana aʻe i luna, ua pau ka makau i ka moku. Ka Moʻolelo Hawaiʻi, 58:4
Ua kūʻai akula ʻo Kamehameha i kēia lāʻau ʻala i nā moku kālepa e kipa mai ana i Honolulu, a ua loaʻa nui iā Kamehameha ke kālā me nā waiwai ʻē aʻe, e like me ka lole a me nā lako kaua, ʻo ia hoʻi nā pū me ka pauka, a ua loaʻa pū nō hoʻi nā lako hao e pili ana i kekahi mau hana e pono ai, ʻo ia hoʻi nā pono hana mahi ʻai, a me nā hao makau lawaiʻa, a ua lilo maoli nō ʻo Kamehameha i aliʻi ʻai moku waiwai maoli ia manawa. He Moʻolelo Kaʻao no Kekūhaupiʻo, 159:276
He kanaka makapaʻa, ua kahuli ka ʻike, ʻuhē, ʻuhē,
He kanaka maka kakaʻa, ua kahuli nā maka, ʻuhē, ʻuhē,
He kanaka ʻōhule, ua kahuli ka lae, ʻuhē, ʻuhē. Moʻolelo Hawaiʻi o Kalapana, ʻaoʻao 86
Hoʻokomo ʻia ʻelua huli i loko o ka mākālua hoʻokahi i ʻole paha e mehameha ke kalo i ka loaʻa ʻole o kona hoa e laukanaka ai. Moʻolelo Hawaiʻi o Kalapana
A ma Lākana nō lāua i ʻike iho ai i ka pāpalealiʻi hoʻohiluhilu kula Pelekānia ma ke kākela i kapa ʻia ʻo ka Halekuʻi o Lākana. A kipa pū aku hoʻi lāua i ka Hale Hōʻikeʻike Pilali ʻo Madame (Makame) Tussaud. ʻO Kamehameha V: Lot Kapuāiwa, ʻao.20